Kan je vanuit de ruimte de aarde horen draaien?

Next question

Kort na elkaar kreeg de redactie twee vragen over de ruimte. Erik Heringa uit Amsterdam wil graag weten of je de aarde zou kunnen horen draaien, als er geluid in de ruimte zou zijn. En Maarten de Kruijf uit Nieuw Vennep is benieuwd wat er met je lichaam gebeurt als je in de ruimte overlijdt.

Het idee dat er geen geluid in de ruimte is, klopt niet helemaal. Het grootste deel van de ruimte bestaat inderdaad uit vacuüm, waardoor geluidsgolven nergens heen kunnen. Het geluid in Star Trek van laserwapens van het ruimteschip Enterprise of een voorbijrazende ster „is natuurlijk puur voor de leuk. Dat kun je absoluut niet horen”, vertelt astronoom Remco van der Burg, verbonden aan de Universiteit van Leiden.

Lees verder

Waarom noemen we de verdachte niet Geert W.?

next question

„Amsterdam. De Nederlandse politicus Geert W., die terechtstaat op verdenking van aanzetten tot haat en groepsbelediging…”

Het zal nog een paar maanden duren voordat Geert Wilders wordt vrijgesproken of veroordeeld. René Leisink uit Nijmegen bekeek het proces via de site van de NOS en vroeg zich af waarom media eigenlijk de achternaam van deze verdachte voluit noemen.

Lees verder

Wie is de baas van de ruimte en hoeveel zweeft er rond?

next question

Karin Radstaak uit Utrecht las dat Iran een raket had gelanceerd met aan boord een muis, twee schildpadden en wormen. Ze vroeg zich af: is er een baas van de ruimte? Wie bepaalt wat er de ruimte ingestuurd mag worden en wie weet hoeveel er rondzweeft?

In een verdrag uit 1967 is afgesproken dat het alle landen vrij staat om wetenschappelijk onderzoek te doen in de ruimte, zolang dat gebeurt met vreedzame doeleinden. Het in de ruimte plaatsen van kern- en andere massavernietigingswapens is niet toegestaan. Dat Outer Space Treaty is door 98 landen, waaronder de VS, Rusland en Nederland geratificeerd. Nog eens 27 landen, waaronder Iran, hebben het verdrag nog niet geratificeerd.

Lees verder

Zijn er nu meer moleculen op aarde dan vroeger?

next question

Collega’s Thijs Cornet, Eline Turèl en Daan Blacksmit van een Bredaas consultancybedrijf kregen op een vrijdag een lange discussie: is het aantal moleculen constant, of kan het toe- en afnemen?

Eerst even terug naar de middelbare school: een molecuul is de kleinste ‘bouwsteen’ die we kennen en bestaat uit twee of meer atomen die samenwerken op de meest stabiele manier. Twee waterstofatomen plus één zuurstofatoom maken samen één watermolecuul.

„We weten hoeveel water er op aarde is”, vertelt Han Zuilhof, hoogleraar Organische Chemie aan de Wageningen Universiteit. Dus zijn er in totaal ongeveer 8 x 1044 watermoleculen, een acht met vierenveertig nullen, volgens Zuilhof: „Watermoleculen komen veruit het meeste voor, dus het totaal aantal moleculen zal ongeveer 1045 of 1046 zijn.” Het aantal atomen is nog groter: grof geschat 1050 stuks.

Het zijn getallen die je moeilijk voor kunt stellen. Schrijver Bill Bryson probeert het, in zijn boek A Short History of Nearly Everything: Een kubieke centimeter lucht (de grootte van een suikerklontje) bevat 45 miljard miljard (achttien nullen) moleculen. Kijk eens naar buiten en bedenk hoeveel suikerklontjes je uitzicht kan bevatten. Bedenk dan hoeveel suikerklontjes je nodig hebt om de hele wereld te vullen.

Kan het aantal moleculen op aarde toenemen? „Ja, dat kan. En dat gebeurt ook. De aarde trekt stof uit de ruimte aan en er komen meteorieten uit de ruimte”, aldus Zuilhof. Zorgen maken is niet nodig, want verhoudingsgewijs gaat het om een minieme toename.

Een spectaculaire stijging is er wel in het aantal soorten moleculen. „Chemici maken steeds weer nieuwe combinaties, bijvoorbeeld om voor de farmaceutische industrie betere antibiotica te ontwerpen.” Van de 29 miljoen bekende verbindingen wordt een groot deel door de mens gemaakt, zeker 20 miljoen soorten moleculen, schat Zuilhof.

Al met al een hele hoop suikerklontjes, Thijs, Eline en Daan.

Peter Teffer

Gepubliceerd op 17 april 2008 in nrc.next.

Waarom stopt Sint varkens en letters in onze schoen?

next question

Vanavond zullen er weer heel wat marsepeinen varkens doorheen gaan. Maartje Beeker uit Zwolle en Marion van der Zwan uit Zaandam vragen waarom de Sint varkens schenkt, en geen schapen of koeien. Marion vraagt het vooral voor haar vriend Ruud, ze is zelf meer het chocoladelettertype.

„Veel sinterklaastradities stammen uit het sjamanisme, mogelijk nog uit de steentijd”, vertelt Annemiek Littlejohn, auteur van het recepten- en liedjesboekje Wie zoet is krijgt lekkers (1998). „Het beste om aan de goden te offeren was een varkentje, zo roze mogelijk.” Een varken staat voor geluk en voorspoed, vandaar ook het spaarvarken.

Onze Sint is geïnspireerd op bisschop Nicolaas van Myra, maar ook op de Germaanse god Wodan. „Deze god wenste offers in schoenen bij de haard”, zegt bioloog Femke Frietema, die op typische sinterklaasingrediënten wijst bij rondleidingen in de Hortus Botanicus Leiden. „De mensen offerden knollen, wortels en stro, maar liever een stuk spek of ham. En als je het je kon veroorloven een heel varken.”

Het dieroffer werd afgeschaft toen de kerk in Europa in de eerste eeuwen na Christus aan invloed won. Ook het offervarken maakte plaats voor een exemplaar van marsepein – lange tijd een luxeproduct, de ingrediënten amandelen, suiker en rozenwater waren schaars.

En de chocoladeletter? Die is typisch Nederlands en pas rond 1890 geïntroduceerd, volgens Littlejohn. De letter is onderdeel van de moderne sinterklaasviering, deels geïnspireerd op het boek Sint Nicolaas en zijn knecht (1850) van de Amsterdamse schoolmeester Jan Schenkman. „Schenkman baseerde zijn verhaal op de historische Nicolaas, maar verzon bijvoorbeeld de stoomboot en de moderne Piet erbij.’’

En waarom een letter? „Als je vroeger iemands naam kende, had je macht over iemand”, weet Frietema. „Een oud Scandinavisch gebruik was een runeteken van iemands initiaal geven. Daarmee kreeg iemand de macht over zichzelf. Dat doen we nu nog met chocoladeletters, daarom is het ook raar als je een andere letter krijgt dan je eigen letter.”

Peter Teffer

Gepubliceerd op 5 december 2007 in nrc.next.

Waarom roepen de Britse politici steeds ‘hear hear’?

next question

Het verbod op overlijden in het Britse parlement uit 1313, kozen Britse tv-kijkers vorige week tot idiootste wet. De Britse politiek heeft wel meer exotische trekjes. Zo wil Robert Defilet uit Breda weten waarom Britse politici in het parlement ‘hear hear’ roepen.

,,Engeland hangt van tradities aan elkaar”, zegt Groot-Brittanniëdeskundige Arnold Bakker van het Instituut Clingendael. ,,In het parlement staan bijvoorbeeld twee strepen op de vloer, waar leden niet overheen mogen stappen. De afstand daartussen is groot genoeg om te voorkomen dat parlementariërs elkaar met degens te lijf gaan. Die traditie stamt nog uit de riddertijd.”

Lees verder