Tegenlicht-documentaire WikiLeaks (2)

Tegenlicht: De wereld na WikiLeaks

De mensen achter klokkenluiderssite WikiLeaks zeggen dat ze voor totale transparantie zijn. Hoe verandert onze samenleving als dat doel wordt bereikt? In het slot van een tweeluik over klokkenluiderssite WikiLeaks gaat filosoof Rob Wijnberg op bezoek bij drie denkers. De Tegenlicht-documentaire De wereld na WikiLeaks is gelukkig breder dan alleen WikiLeaks en beschrijft het internet als cultureel fenomeen.

De Amerikaan Kevin Kelly, oprichter van het technologieblad Wired en auteur van What Technology Wants (2010), legt uit waarom hij de uitvinding van het internet net zo belangrijk vindt als het beheersen van vuur, en zelfs belangrijker dan het bedenken van het alfabet. Iedereen is met iedereen verbonden en zo verschuift volgens Kelly onze identiteit van een individueel niveau „naar een soort superorganisme”.

In Barcelona vertelt de Canadese mediafilosoof Derrick de Kerckhove dat er een verschuiving plaatsheeft „van een privacycultuur naar een non-privacycultuur”. Moeten we ons daar zorgen over maken? „Ja, natuurlijk!” Maar wie het belangrijker vindt om veel Facebook-vrienden te hebben, heeft daar lak aan.

De Britse schrijver Theodore Dalrymple is het meest negatief over WikiLeaks. Hij wijst op het gevaar van totale openheid. „Mensen zullen huiverig zijn om op te schrijven wat ze echt vinden, maar alleen nog opschrijven wat de autoriteit – in dit geval WikiLeaks – mag weten. Daarmee veroorzaakt WikiLeaks hetzelfde effect als totalitaire regimes.”

En wie geeft WikiLeaks de autoriteit om te besluiten over wat het openbaart? Daar is volgens Kelly geen antwoord op. Want zelfs als je een systeem ontwerpt waarin is bepaald wie beslissingen neemt over wie dat besluit: wie besluit dat dan weer?

Peter Teffer

Gepubliceerd op 24 januari 2011 in NRC Handelsblad

Tegenlicht-documentaire WikiLeaks (1)

Tegenlicht: De WikiLeaks code

Het is maar een klein huisje in IJsland, waar medewerkers van WikiLeaks in het voorjaar van 2010 werkten aan de productie van de video Collateral Murder, over een Amerikaanse helikopteraanval waarbij burgers werden gedood. Een rood puntdak, een porseleinen kat voor het raam, nog wat kerstverlichting. Verder is er niet zo veel te zien.

Het was hier waar de basis werd gelegd voor een reeks roemruchte onthullingen van de klokkenluiderssite. Maar het was ook hier waar de spanningen ontstonden die ertoe leidden dat een aantal belangrijke medewerkers vertrok.

De IJslandse parlementariër Birgitta Jónsdóttir vertelt in de Tegenlicht-documentaire De WikiLeaks code dat zij zich in deze ‘bunker’ realiseerde dat WikiLeaks steeds meer een eenmansoperatie van de Australiër Julian Assange aan het worden was. Volgens Jónsdóttir was Assange soms uren afgeleid door de journalist van The New Yorker die een profiel van hem schreef. Door alle media-aandacht is Assange volgens haar een ander mens geworden. Ze vergelijkt hem met de mythische Icarus: „De media zijn de wind onder zijn vleugels.”

De documentaire reconstrueert de IJslandse link met WikiLeaks, de totstandkoming van een klokkenluiderswet daar en hoe de video Collateral Murder werd geproduceerd. De belangrijkste figuren komen aan het woord: Assange, zijn voormalig plaatsvervanger Daniel Schmitt en de Nederlander Rop Gonggrijp.

Jammer genoeg gaat de documentaire niet over de drie jaar dat WikiLeaks daarvoor al actief was. Zoals een van de betrokkenen zegt: „De focus op Assange is overdreven. WikiLeaks is gebaseerd op zijn ideeën, maar anderen, onbekenden, hebben een enorme impact gehad. Julian had het niet alleen kunnen doen.”

Peter Teffer

Gepubliceerd op 17 januari 2011 in NRC Handelsblad


Tv-recensie iPod I phone I am

3Doc: iPod I phone I am

Veel oudere lezers zullen zich nog de tijd herinneren dat het internet begin jaren negentig zijn intrede deed. Inmiddels is een hele generatie opgegroeid met het nieuwe medium. Ze weten niet beter. Hun digitale levens zijn onlosmakelijk verbonden met hun offline levens. In de VPRO-documentaire iPod I phone I am portretteert IJsbrand van Veelen deze digital natives. Hoe denken ze over zaken als privacy, sociale contacten, ijdelheid?

Lees verder

DVD Little Britain: ‘Computer says no’

Groot-Brittannië heeft een lange traditie van absurdistisch sketch-shows, waarvan de bekendste natuurlijk Monty Python is. In die traditie past Little Britain, waarvan het derde seizoen op dvd is verschenen. Little Britain begon als cult maar werd al snel mainstream. Toen de eerste aflevering van het derde seizoen werd uitgezonden, keken bijna tien miljoen mensen. De satirische sketches bevatten personages die worden gespeeld door een kleine cast. Matt Lucas en David Walliams nemen het gros van de hoofdpersonen voor hun rekening, met een vaste groep mensen die de bijrollen vervult.

De personages in Little Britain zijn parodieën op de verschillende lagen in de Britse samenleving. Zo staat tiener Vicky Pollard voor de chav, iemand uit de arbeidersklasse in trainingspak. En er is de allesbehalve behulpzame bankmedewerker die elk verzoek beantwoordt met de zin: „Computer says no.”

Twee van de meest populaire karakters zijn de goedgelovige verzorger Lou en de zogenaamd gehandicapte Andy. Andy zit in een rolstoel, maar elke keer als Lou even de andere kant op kijkt, blijkt dat Andy prima kan lopen. Hilarisch is het als Lou Andy citeert. De aanstootgevende Andy praat meestal in woorden van één lettergreep, maar als Lou hem citeert blijkt hij zeer welbespraakt.

Een andere sketch die telkens terugkomt, is een kritische klant die iets onmogelijks wil kopen. Zo wil hij in de tweede aflevering een schilderij van een teleurgesteld paard. De schilderijen die de winkelier hem laat zien, zijn nooit goed genoeg, omdat het paard „meer in de war lijkt dan teleurgesteld” of omdat het paard weliswaar teleurgesteld kijkt „maar niet omdat het slecht nieuws te horen kreeg, eerder omdat zijn hoge verwachtingen in het leven niet zijn waargemaakt”.

In het derde seizoen blijkt dat roem ook zijn tol heeft. De serie is nog steeds grappig en veel karakters die ook in de eerste twee seizoenen leuk waren, blijven verrassen. Helaas is een aantal nieuwe karakters nogal gericht op poep-en-pies-humor. Een vrouw die in de winkel spontaan begint te plassen verbaast de eerste keer, maar wordt na herhaling gewoon vervelend. De racistische vrouw die moet overgeven bij elke minderheid die ze ziet, biedt het soort visuele humor waar de makers aanvankelijk boven stonden. Makkelijk scoren, terwijl de heren Walliams en Lucas beter kunnen.

Peter Teffer

Little Britain Seizoen 3 ***

Gepubliceerd op 12 januari 2008 in NRC Handelsblad.