onderzoeksjournalist
next question
„Amsterdam. De Nederlandse politicus Geert W., die terechtstaat op verdenking van aanzetten tot haat en groepsbelediging…”
Het zal nog een paar maanden duren voordat Geert Wilders wordt vrijgesproken of veroordeeld. René Leisink uit Nijmegen bekeek het proces via de site van de NOS en vroeg zich af waarom media eigenlijk de achternaam van deze verdachte voluit noemen.
Doorgaan met lezen “Waarom noemen we de verdachte niet Geert W.?”
‘We zijn niet allemaal exhibitionisten’
Amerikaanse Google-criticus Siva Vaidhyanathan hekelt privacyregels van internetdiensten
Google en Facebook moeten hun privacybeleid snel verbeteren, vindt mediaprofessor Siva Vaidhyanathan. De regels zijn nog ondoorzichtig.
Amsterdam, 30 okt. Siva Vaidhyanathan heeft zich nooit aangemeld voor Farmville, de populaire virtuele boerderij van sociaal netwerk Facebook. Toch kent Farmville Vaidhyanathan. „Dat spelletje weet van alles van me, alleen omdat mijn zus het speelt..”
Drie van de tien populairste Facebook-apps spelen ongevraagd gegevens door, werd onlangs bekend. Dat illustreert volgens de Amerikaanse cultuurhistoricus Vaidhyanathan dat Facebook het begrip privacy niet begrijpt. Net als meer internetbedrijven, vertelt Vaidhyanathan. Hij was deze maand in Nederland om een lezing te geven over privacy en zijn nog te publiceren boek, The Googlization of Everything.
Doorgaan met lezen “Interview met Google-criticus Siva Vaidhyanathan”
Volgens de twee jaar oude Beroepsvereniging van Nederlandse Stripmakers (BNS) weten we te weinig van de Nederlandse strip. Daarom heeft de BNS deze maand een gratis Stripkrant uitgegeven. De veertig pagina’s tellende krant op tabloidformaat bevat strips van beroemde tekenaars als Hanco Kolk en Peter de Wit en minder bekende als Erwin Suvaal en Ronald van der Heide.
Een van de beste strips is van Henk Stolker, die in 46 plaatjes het verloop vertelt van een verhouding met een getrouwde vrouw. Dat hij met zijn tekeningetjes zonder woorden te gebruiken complexe emoties weet weer te geven, is wat de strip als kunstvorm zo bijzonder maakt.
Hoewel het voorwoord het bestaan van de „waaier aan genres” in de stripwereld benoemt, komt de krant slechts tegemoet aan de liefhebber van het toegankelijke humoristische beeldverhaal, van maximaal een pagina. Michiel van de Pol levert gelukkig nog enige absurditeit met ‘De Gevoelige Mannenclub’. Drie gevoelige mannen brengen een naakte vrouw van slag door in plaats van haar te bespringen haar een gevoelig kusje op de wang te geven. „Maar… dat leek verdomme wel liefde!”
Peter Teffer
Uitgever BNS, gratis ***
Gepubliceerd op 20 september 2010 in nrc.next
Julian Assange (1971) is het gezicht geworden van WikiLeaks. Dat eiste zijn tol. Hij raakte in opspraak en wordt mogelijk aangeklaagd voor verkrachting.
Rotterdam .Julian Assange, hoofdredacteur van klokkenluiderswebsite WikiLeaks, wordt misschien toch aangeklaagd voor verkrachting, waar een vrouw hem van beschuldigt. Een andere vrouw beschuldigt hem van molest. Het Zweedse OM maakte deze week bekend de zaak te heropenen. Maar op internet is Assange al veroordeeld, vindt hijzelf. Honderdduizenden websites vermelden zijn naam in combinatie met het woord verkrachting. „De schade die de aanklager mij en WikiLeaks heeft aangedaan is enorm”, zei Assange vrijdag in de Zweedse krant Aftonbladet.
WikiLeaks, dat ruim drie jaar geleden begon met het openbaar maken van geheime documenten en eind juli 92.000 geheime Afghanistanstukken openbaarde, was tot voor kort een organisatie zonder gezicht. Sinds deze zomer wordt de site vertegenwoordigd door Julian Assange. Hij reisde de afgelopen maanden de wereld rond om persconferenties en interviews te geven.
Doorgaan met lezen “Profiel Julian Assange, beschermheer van klokkenluiders”
Internet is allang niet meer vrij en grenzeloos. Toch hoopt web-denker Tim Wu dat gebruikers bij internetbedrijven blijven opkomen voor hun rechten.
Rotterdam, 23 aug. Tim Wu beseft dat het een cliché is. Maar om ervoor te zorgen dat het internet open en vrij blijft, moeten burgers zelf hun stem laten horen. Wu is een van de bekendste voorstanders van ‘netneutraliteit’, het principe dat een internetaanbieder alle datapakketjes die hij verstuurt gelijk behandelt. Vorige maand verhief Chili als eerste land ter wereld netneutraliteit tot wet. Zo wordt daar voorkomen dat een internetprovider een voorkeursbehandeling geeft aan bepaalde websites (bijvoorbeeld bedrijven die daar voor betalen, of dochterbedrijven van de provider).
Doorgaan met lezen “Interview met Tim Wu over netneutraliteit”
Japanse uitgeverijen van mangastrips zijn onlangs een antipiraterijcampagne begonnen. Sites met illegale digitale versies zijn nu de pineut.
Rotterdam. De strijd tegen internetpiraterij van muziek en films is vooralsnog niet erg succesvol. De strategie van uitgeverijen van Japanse strips lijkt echter wel voorspoedig te verlopen. Manga-uitgeverijen hebben een belangrijke slag gewonnen in hun pogingen om illegale digitale versies uit te bannen.
Een van de grootste websites die digitaal ingescande en vertaalde versies van manga’s aanbood, houdt er mee op. One Manga, waar duizenden naar het Engels vertaalde Japanse strips zijn te lezen, bezwijkt onder de druk van een antipiraterijcampagne die stripuitgeverijen onlangs zijn begonnen. De site haalt de strips geleidelijk offline en verwacht daar begin deze week mee klaar te zijn.
De afleidingsbusiness boert goed
Volgens Nicholas Carr is internet ‘de grote vervlakker’
Peter Teffer
Maakt internet ons dommer? De Amerikaanse schrijver over technologie Nicholas Carr denkt van wel, maar zijn bewijsvoering is dun. Toch goed dat Carr niet de inhoud, maar de betekenis van het net heeft onderzocht.
Het is weer een klein wonder dat u dit artikel voor u heeft. Niet alleen is het bijzonder dat de deadline is gehaald – tijdens de voorbereiding en het schrijven ervan heb ik me laten afleiden door e-mail, nieuwssites, internetbankieren en Twitter. Ik mag vooral blij zijn dat het me überhaupt is gelukt om het te recenseren boek, The Shallows: What the Internet is Doing to Our Brains, uit te lezen. Nicholas Carr beweert namelijk in dat boek dat veelvuldig gebruik van internet ertoe bijdraagt dat we ons concentratie- en reflectievermogen kwijtraken.
Goed, ik overdrijf. Het wereldwijde web heeft ons nog niet tot holbewoners gereduceerd. Maar herkenbaar is de gedachte die Carr in zijn boek onderzoekt wel. Hij vermoedt dat internet ons vermogen om te beschouwen afbreekt. ‘Ooit was ik een duiker in een zee van woorden. Nu vlieg ik over het oppervlak als iemand op een jetski.’ Het boek is een uitbreiding op zijn roemruchte artikel uit 2008 in The Atlantic getiteld: ‘Is Google Making Us Stupid?’
Carr schrijft vlot, maar laat de lezer heel lang wachten voor hij met meer dan alleen anekdotisch bewijs komt. Dat hij eerst uiteenzet hoe de menselijke hersenen werken (en vooral dat die werking kan veranderen) en vervolgens de geschiedenis van de leescultuur beschrijft, is belangrijk voor zijn betoog. Maar pas op de helft van het boek beantwoordt Carr de ‘cruciale vraag’: wat kan de wetenschap ons vertellen over het effect dat internet heeft op de manier waarop onze hersenen werken? De auteur zet een aantal recente experimenten en hun uitkomsten op een rij. Zo is het lezen van een tekst op internet volgens hem moeilijker dan het lezen van een tekst op papier. Een van de redenen is dat webtekst volstaat met hyperlinks, die verwijzen naar andere pagina’s of sites. Elke keer als je als lezer zo’n link tegenkomt, moet je brein beoordelen of die link het klikken waard is. Het probleemoplossende gedeelte van het brein krijgt dan de overhand op de breinregio’s die zich bezighouden met tekstinterpretatie.
Bezoekers van websites lezen sowieso minder aandachtig, ze spenderen tussen de 19 en 27 seconden op een webpage. Nederlanders horen bij de snelsten ter wereld: net als Israëliërs zijn Nederlanders gemiddeld binnen 14 seconden alweer op de volgende pagina. Een Chinees blijft gemiddeld 42 seconden hangen. Ook is het volgens Carr bewezen dat mensen die veel ‘multitasken’, meer taken tegelijk uitvoeren, meer op de automatische piloot werken en gemakkelijker zijn afgeleid. Uit een ander experiment bleek dat studenten die tijdens een les informatie over de lesstof op internet mochten opzoeken het slechter deden dan studenten die dat niet mochten.
Maar, schrijft Carr, internet is dan ook niet gemaakt om educatief te zijn. ‘Het Net is opzettelijk een onderbrekingssysteem, een machine gericht op het verdelen van aandacht.’ En: de grote internetbedrijven hebben er een commercieel belang bij om dat zo te houden. Hoe meer webpagina’s ik bezoek, hoe beter bedrijven als Google weten wie ik ben en welke advertenties bij mij passen. ‘Het laatste wat [Google] wil is het bemoedigen van ontspannen lezen of langzaam geconcentreerd denken. Google zit letterlijk in de afleidingsbusiness.’
De uitkomsten van de experimenten zijn interessant, maar niet overtuigend genoeg om de centrale these van het boek aan te nemen. Daarvoor was toch meer kwantitatief onderzoek nodig geweest waaruit blijkt dat mensen aantoonbaar stommer worden door internet.
Hoewel het nog te vroeg lijkt om de definitieve invloed van het nieuwe digitale medium – twintig jaar geleden gebruikten nog maar weinig mensen internet – te bepalen, is het goed dat Carr dit boek heeft geschreven. Te vaak gaan discussies over wat er op internet gebeurt (kinderporno, gewelddadige games, digitale jihad) en niet over de betekenis van de technologie. Het klinkt waarschijnlijk dat, zoals Carr schrijft, het net een vergelijkbare impact op ons zal hebben als de plattegrond en de klok, uitvindingen die Carr ‘intellectuele technologieën’ noemt. Zo veranderde de klok het menselijk denken: omdat de klok zijn eigenaar constant herinnerde aan tijd is die verstreken, stimuleerde de technologie productiviteit en individualisme. Daarom is het belangrijk om nu als samenleving na te denken over vragen als ‘is het erg als we internet functies laten overnemen waarvoor we tot nu toe ons brein hebben gebruikt? En waarom bijvoorbeeld nog jaartallen onthouden, ik kan het toch zo op internet vinden via mijn iPhone of laptop?
Carr citeert enkele auteurs die geen problemen hebben met het ‘outsourcen’ van geheugencapaciteit aan internet. Waarom is dat erg? Een specifiek jaartal onthouden is niet per se belangrijk, betoogt Carr, maar de oefening wel. Bij het aanmaken van herinneringen, vooral het proces waarbij iets van het kortetermijngeheugen naar het langetermijngeheugen verhuist, groeit ook het aantal synapsen in het brein. ‘Met elke uitbreiding van ons geheugen komt een vergroting van onze intelligentie.’
Het is nog te vroeg om te zeggen of internet echt zo’n revolutionaire uitvinding blijkt te zijn. In een recent artikel in de Britse krant The Observer vraagt professor John Naughton de lezer zich voor te stellen dat hij in plaats van nu, zeventien jaar na de popularisering van internet, in 1472 leeft, zeventien jaar na de uitvinding van Johan Gutenbergs drukpers. Hoeveel mensen zouden voorspellen dat de uitvinding van Herr Gutenberg de autoriteit van de Katholieke Kerk zal ondermijnen en de opkomst van moderne wetenschap in staat zal stellen? De 15de-eeuwse Duitser zou u voor gek verklaren.
Vooralsnog kan het geen kwaad om het impliciete advies van Carr te volgen. Aan het einde van zijn boek schrijft hij dat het doorbrengen van tijd in de natuur de aandacht verbetert. Dat is ook precies wat Carr heeft gedaan om het boek te schrijven: hij zegde zijn Twitter-account op, liet zijn e-mailprogramma minder vaak nieuwe mails ophalen en verhuisde naar de bergen. Toch sloeg hij eenmaal terug in de stad weer meteen aan het bloggen en YouTube-filmpjes kijken. ‘Ik geef toe: het is cool.’ Uiteindelijk geldt dan voor surfen op internet wat voor zoveel dingen in het leven geldt: geniet, maar liefst met mate.
Waarom bijvoorbeeld jaartallen onthouden, ik kan het toch zo op internet vinden via mijn iPhone?
Nicholas Carr: The Shallows: What the Internet is Doing to Our Brains. W.W. Norton & Company, 276 blz. € 25,-
Gepubliceerd op 6 augustus 2010 in de bijlage Boeken van NRC Handelsblad en op nrcboeken.nl.
Internetbedrijven bepalen wat privacy op internet betekent. Zoveel mogelijk openheid is voor hen ook commercieel interessant. Niet overal is eroderende privacy zonder risico.
Rotterdam, 22 juli. Twee twitteraars zijn deze maand opgepakt in Venezuela omdat ze „valse geruchten” zouden hebben verspreid waarmee ze „het nationale bankensysteem wilden destabiliseren”. Volgens persbureau AFP vond de politie de twee door de mobiele telefoon te traceren waar vanaf de tweets zouden zijn verstuurd. Negen tot elf jaar celstraf hangt hen boven het hoofd.
Internetbedrijven propageren openheid en stimuleren gebruikers om hun persoonlijke gegevens te delen, maar niet overal is dat zonder risico. „In Silicon Valley werken welgestelde lui die niets te verliezen hebben bij meer openbaarheid over hun leven”, zegt Evgeny Morozov, blogger en onderzoeker in de VS, telefonisch vanuit zijn geboorteland Wit-Rusland. Veel belangrijke internetbedrijven, zoals Google, Facebook en Yahoo, zetelen in die Californische regio. Samen bepalen zij wat privacy op het net betekent. „Hun referentiekader is Silicon Valley, niet Teheran, Peking of Kairo”, aldus Morozov, die een boek schrijft over internet in landen met autoritaire regimes. „Tienduizend gekke mensen” die alles over hun leven met iedereen willen delen leggen zo hun normen op aan de rest van de wereld.
Doorgaan met lezen “Facebook en Google zetten standaard op internet”
Chilenen hebben stevige internetrechten gekregen. Een nieuwe wet verbiedt providers om bepaalde websites te bevoordelen.
Rotterdam, 16 juli. Wat een Chileen doet op internet is voortaan zijn eigen zaak. De Chileense internetgebruiker krijgt van zijn regering de garantie dat de provider die hem toegang geeft tot het internet niets te zeggen heeft over wat hij daar bekijkt en doet.
Een nieuwe wet gebiedt internetproviders om alle „inhoud, toepassingen of diensten” gelijk te behandelen. Een Chileense provider mag dus geen voorkeursbehandeling geven aan een website van een dochterbedrijf, of mensen hinderen die grote bestanden downloaden.
Necrologie De auteur van de strip American Splendor mopperde graag op zijn leven, succes en fans. Die zwarte kijk was tegelijkertijd zijn kracht.
Amsterdam, 13 juli. Harvey Pekar woonde vrijwel zijn hele leven in de in zijn ogen deprimerende Amerikaanse stad Cleveland, waar hij dertig jaar lang hetzelfde saaie werk als archiefbediende deed. Maar zijn leven, dat zo ongelooflijk gewoontjes was, vormde de inspiratiebron waarmee hij zichzelf kon omtoveren tot een onsterfelijk strippersonage.
Harvey Pekar, schrijver van de autobiografische strip American Splendor, is gisteren op 70-jarige leeftijd overleden. In zijn strips, die tussen 1976 en 2008 verschenen, maakte hij met zwartgallige humor zijn eigen doorsnee bestaan belachelijk. De herkenbare verhalen over welke rij hij moest kiezen in de supermarkt, hoe zijn vrouw hem verliet en de omgang met zijn eigenzinnige collega’s sloegen aan bij lezers.
Peter Teffer 